عزيز الله بيات
567
تاريخ تطبيقى ايران با كشورهاى جهان ( فارسى )
« پس از كودتاى اسفند 1299 كلنل محمد تقى خان در مشهد قوام السلطنه را كه با انگليسها ارتباط نزديك داشت ، دستگير كرد و وى را تحت الحفظ روانه تهران گردانيد و خود عهدهدار حكومت خراسان شد . بعد از سقوط كابينه سيد ضياء الدين كابينه جديد به رياست قوام السلطنه تشكيل شد . همينكه محمد تقى خان از اين امر مطلع شد ، از فرمان حكومت مركزى سرپيچيد . طولى نكشيد كه بر اثر تحريكات قوام السلطنه عده زيادى از فئودالهاى بزرگ خراسان عليه محمد تقى خان قيام كردند . در همان سال ارتش دولتى رهسپار خراسان شد و در نبردى كه بين طرفين درگرفت محمد تقى خان كشته شد » « 1 » نقش انگلستان در حمايت از رضا خان بويژه در جريان مبارزه رضا خان براى استقرار تمركز از جمله در مبارزه وى عليه اسماعيل اقا سيميتقو و شيخ خزعل بروز مىكند كه هر دو از فئودالهاى بزرگ آذربايجان و خوزستان بودند و براى موجوديت رضا خان خطرى جدى به شمار مىآمدند كه رضا خان به كمك انگلستان توانست اين دو را يكى بعد از ديگرى مغلوب و منكوب كند . براى اثبات حمايت انگلستان از حكومت رضا خان كافى است تذكاريه وزارت امور خارجه انگلستان را كه مربوط به سياست خارجى اين كشور است ، مورد مطالعه قرار دهيم . در تذكاريه مذكور صراحتا چنين آمده است : « دولت ايران شيخ محمره ( خزعل ) را مجبور كرد كه خود را تابع شاه ايران قرار دهد . دوران خودمختارى وى به پايان آمد . ما به او فهمانديم كه اعليحضرت پادشاه انگلستان در صورت عدم اطاعت او از دولت ايران با نيروى اسلحه از وى پشتيبانى نخواهد كرد . » « 2 » با توجه به اين سند و شواهد متعدد ديگر از جمله وقايع شهريور 1320 و سرپيچى رضا شاه از دولت انگلستان و بركنارى وى از سلطنت ديگر ترديدى در نقش قاطع انگلستان و سازمانهاى جاسوسى آن در راه ترقى رضا خان باقى نمىگذارد . تمام سعى و كوشش رضا خان در مدت زمامدارى خود اين بود كه حمايت انگلستان
--> ( 1 ) . تاريخ مختصر احزاب سياسى ، تأليف ملك الشعراى بهار ، ص 140 . ( 2 ) . تذكاريه سال 1926 وزارت امور خارجه انگلستان ، ص 865 .